Nguyễn Đức Nhật

“Mọi ý nghĩa cuộc sống đều do chính chúng ta tạo nên” [All meaning is self-created.] -- Virginia Satir (bác sĩ tâm lý nỗi tiếng người Mỹ) Thời xưa, nếu một người phạm tội ăn cắp sẽ phải gánh chịu một hình phạt vô cùng cay nghiệt: bị xăm chữ “St”, viết tắt của Stealer (kẻ cắp), lên trán. Kể từ đó về sau, người này bị gắn chặt với cái tiếng xấu cả đời, đi đâu cũng bị người đời dè bỉu, xa lánh. Chuyện kể rằng anh chàng nọ bị kết tội ăn cắp và phải xăm chữ St trên trán, anh luôn mang trong mình nỗi mặc cảm vì một thời lầm lỡ mà giờ đây bị cả xã hội ruồng rẫy. Một ngày nọ khi ngồi trong công viên bỗng có một người lạ mặt đến ngồi bên cạnh anh. Không giấu nổi ngạc nhiên, anh ta bèn hỏi: - Này, tại sao ông lại ngồi cạnh tôi, ông không sợ sao? - Sao lại phải sợ nhỉ? Với lại tôi thấy anh rất thánh thiện để ngồi gần cơ mà – người đàn ông đáp. - Bộ ông không thấy trên trán tôi có chữ gì sao mà bảo tôi lương thiện? - Có, tôi có thấy. Trên trán anh có xăm chữ “...

Hôm nọ tôi có dịp “bị” thử trí với một câu đố vui học trò: “Nơi nào có đất mà không có nhà, có biển mà không có nước, có rừng mà không có cây?” (Bản đồ) Câu đố tưởng chừng ngô nghê nhưng lại khiến tôi giật mình nghĩ lại: con người ta – dĩ nhiên trong đó có tôi – đang bám víu và tranh giành những thứ vật chất một cách mù quáng. Nếu “tấm bản đồ” mãi lưu giữ trong tâm trí của ta thì nó vĩnh viễn thuộc về ta và không gì có thể đánh cắp khỏi.

Khi lắc chai Coca Cola lên vài lần chúng ta sẽ thấy phần nước bên trong lập tức sôi sục, chỉ chực cái bật nắp nhẹ là phun trào toàn bộ những gì nó chứa. Con người cũng thế - mọi nguồn lực, sức mạnh, trí tuệ cần thiết để đạt được bất cứ ước mơ nào không ở bên ngoài mà nằm sẵn trong mỗi chúng ta. Và tiềm năng vô tận ấy sẽ mãi ngủ yên đối với những ai e ngại rủi ro, vây quanh mình sự đảm bảo, an toàn và trông mong cuộc đời bình lặng trôi qua – như một chai coca bị bỏ quên trên kệ. Chúng ta cần lắm những cú hích, xô đẩy, thậm chí vùi dập của cuộc sống để đánh thức người khổng lồ trong ta. Hãy như một chai Coca, sẵn sàng chờ đón cuộc đời “lắc” và một giây phút “bật nắp” để có thể “bung ra” mạnh mẽ hơn bao giờ hết, để sống trọn niềm đam mê và khát kháo chinh phục mọi đỉnh cao.

“Bạn trao đi rất ít khi cho bằng tài sản của mình. Bạn thực sự trao tặng chỉ khi cho đi chính mình.” [You give but little when you give of your possessions. It is when you give of yourself that you truly give.] -- Kahlil Gibran (Tác gia Mỹ gốc Lebanon) Chuyện "biết cho đi" không phải là một đề tài mới - vấn đề xin được bàn luận ở đây là "cho gì?". Cuộc sống hiện đại "ấn" vào tâm trí ta hình ảnh những tặng phẩm vật chất hay những thứ đo bằng tiền bạc.  Cái "cho" ấy không có gì xấu nhưng quá thiển cận nếu nghĩ đó là toàn bộ những gì ta có thể tặng cho người khác, cho cuộc sống này. Người biết cho đi thật sự sẽ trao tặng thứ độc nhất trên đời, là tài sản quý giá nhất đời mình, món quà sẽ được trao đi mãi mãi: thời gian của họ. 

“Tôi muốn nhìn thấy một con người tự hào về nơi anh ấy sống. Tôi muốn thấy một người sống xứng đáng để nơi anh đi qua tự hào về anh ấy.” [I like to see a man proud of the place in which he lives. I like to see a man live so that his place will be proud of him.  ] -- Abraham Lincoln  (Tổng thống thứ 16 của Hoa Kỳ) Hôm nọ tôi đi cùng một người bạn dự tiệc sinh nhật của một câu lạc bộ sinh viên. Điều gây ấn tượng cho tôi không chỉ là nhiệt huyết của các bạn trẻ mà ánh lên trong đôi mắt từng thành viên là niềm tự hào khi cùng kỷ niệm 12 năm thành lập và hừng hực khí thế cho chặng đường sắp tới. Trước đó hơn nửa năm, tôi lại có dịp tiếp xúc một nhóm khác cũng thành lập từ 12 năm trước. Nhóm từng được đánh giá là đội mạnh nhất trong mạng lưới ở châu Âu giờ đã tan rã vì nhiều lý do. Trong buổi giao lưu, tôi có thể cảm nhận sự tiếc nuối của các cựu thành viên về một thời huy hoàng.

“Thật ra chẳng có điều gì khiến ta phải phiền muộn – chỉ có suy nghĩ của ta về điều đó mới khiến ta phiền muộn.” [People are not disturbed by things, but by the view they take of them ] -- Epictetus (Triết gia Hy Lạp) Tâm trí con người linh lợi hơn bất cứ sinh vật nào trên trái đất – nó giúp chúng ta kiến tạo nên những kỳ quan, chế ngự thiên nhiên hay khám phá những bí ẩn của vũ trụ. Tuy nhiên, cũng chính tâm trí ấy là căn nguyên những thống khổ cho con người khi nó sáng tạo nên hệ quy chiếu để xét đoán về tất cả mọi thứ.

“Một chú khỉ nắm đầy hạt đậu trong hai tay. Một hạt đậu nhỏ rơi xuống đất. Nó cố nhặt hạt đậu ấy lên bèn đánh rơi hai mươi hạt khác. Nó lại cố nhặt hai mươi hạt đậu kia lên và thế là làm tất cả hạt đậu còn lại rơi hết. Không còn bình tĩnh, nó hất tung những hạt đậu rồi chạy mất.” [A monkey was carrying two handfuls of peas. One little pea dropped out. He tried to pick it up, and split twenty. He tried to pick up the twenty, and split them all. Then he lost his temper, scattered the peas in all directions and ran away] -- Leo Tolstoy (Đại thi hào Nga, tác giả “Chiến tranh và Hòa bình”)           Dù văn minh nhân loại đang ở vào thời kỳ thịnh vượng và phát triển hơn hết thảy tiến trình lịch sử, chúng ta – con người chưa bao giờ lại sống trong một thế giới thiếu thốn bậc nhất như hiện nay. Thường trực trong tâm trí ta là suy nghĩ “tôi không có đủ…”: đủ giỏi, đủ thông minh, đủ giàu, đủ thăng tiến, đủ nổi tiếng, đủ hạnh phúc, đ...